انزلی پرس – آب دریای کاسپین طی سه دهه گذشته حدود ۲.۵ متر کاهش یافته که یک متر از این افت تنها در پنج سال اخیر رخ داده است. کارشناسان، تغییرات اقلیمی و افزایش تبخیر را عامل اصلی این روند میدانند و هشدار میدهند ادامه کاهش تراز آب میتواند پیامدهای گستردهای برای اکوسیستم، بنادر و اقتصاد مناطق ساحلی از جمله گیلان به همراه داشته باشد.
کاهش شتابان تراز آب دریای خزر
مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به روند تاریخی نوسانات دریای خزر گفت: این دریا همواره دورههای افزایش و کاهش سطح آب را تجربه کرده، اما شدت افت تراز آب در سالهای اخیر بیسابقه بوده است.
به گفته امید صدیقی، از سال ۱۳۷۴ روند کاهش تراز آب خزر آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. در حالی که بین سالهای ۱۳۷۴ تا ۱۴۰۰ میزان کاهش سالانه حدود ۷ تا ۸ سانتیمتر بود، از سال ۱۴۰۰ این روند شتاب گرفته و به حدود ۲۰ سانتیمتر در سال رسیده است.
افت یک متری آب خزر در پنج سال
بررسیها نشان میدهد دریای خزر از سال ۱۳۷۴ تاکنون حدود ۲.۵ متر کاهش تراز داشته که نزدیک به یک متر آن تنها در چهار تا پنج سال گذشته رخ داده است. این روند موجب عقبنشینی محسوس آب در بسیاری از مناطق ساحلی بهویژه در بخشهای شرقی خزر شده است.
کارشناسان معتقدند ادامه این وضعیت میتواند زیستگاههای طبیعی، تالابها و فعالیتهای اقتصادی وابسته به دریا را با چالشهای جدی روبهرو کند.
تغییرات اقلیمی؛ عامل اصلی بحران
صدیقی مهمترین دلیل کاهش تراز آب خزر را تغییرات اقلیمی و افزایش دمای هوا دانست و گفت: افزایش تبخیر باعث برهم خوردن تعادل آبی این دریا شده است.
وی توضیح داد که رود ولگا حدود ۸۰ درصد آب ورودی دریای خزر را تأمین میکند و سهم رودخانههای ایران تنها حدود ۵ درصد است. به همین دلیل تغییرات اقلیمی در مقیاس منطقهای تأثیر مستقیمی بر وضعیت خزر دارد.
بر اساس مطالعات مشترک کشورهای حاشیه خزر، حدود ۸۰ درصد از کاهش تراز آب به تغییرات اقلیمی و افزایش تبخیر و حدود ۲۰ درصد به فعالیتهای انسانی از جمله برداشت آب و احداث سدها مربوط میشود.
نگرانی کشورهای حاشیه خزر
کاهش سطح آب خزر تنها محدود به ایران نیست و کشورهای شمالی این دریا از جمله روسیه و قزاقستان با مشکلات بیشتری مواجه شدهاند. کمعمق بودن سواحل شمالی باعث شده پسروی آب در این مناطق شدیدتر باشد و فعالیت برخی بنادر با اختلال روبهرو شود.
در همین راستا، پنج کشور حاشیه دریای خزر در قالب کنوانسیون تهران در حال تدوین و اجرای برنامهای مشترک برای افزایش تابآوری و کاهش آثار ناشی از افت تراز آب این پهنه آبی هستند.
