انزلی پرس – جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به کارل دایسروث، پیتر هگمان و گئورگ ناگل اهدا شد. این سه دانشمند به دلیل کشف‌های مرتبط با کانال‌های یونی کنترل‌شونده با نور و توسعه روش اپتوژنتیک مورد تقدیر قرار گرفتند؛ روشی که امکان کنترل فعالیت سلول‌های عصبی با استفاده از نور را فراهم کرده و به یکی از ابزارهای مهم پژوهش درباره عملکرد مغز تبدیل شده است.
برندگان نوبل پزشکی ۲۰۲۶ چه کسانی هستند؟
کارل دایسروث از آمریکا و پیتر هگمان و گئورگ ناگل از آلمان، برندگان جایزه نوبل پزشکی امسال هستند. کمیته نوبل اعلام کرده است که پژوهش‌های این سه دانشمند زمینه‌ساز شکل‌گیری و گسترش اپتوژنتیک شده است؛ فناوری‌ای که امکان بررسی دقیق فعالیت سلول‌های عصبی در مغز زنده را فراهم می‌کند.
اپتوژنتیک چیست؟
اپتوژنتیک روشی است که در آن از نور برای کنترل فعالیت سلول‌های عصبی استفاده می‌شود. این فناوری به پژوهشگران اجازه می‌دهد فعالیت نورون‌های مشخص را در مغز روشن یا خاموش کنند و از این طریق ارتباط میان مدارهای عصبی و فرآیندهایی مانند حافظه، احساسات و رفتار را بهتر بررسی کنند.
کشف کانال‌های یونی حساس به نور
بخش مهمی از این دستاورد به کشف پروتئینی به نام «کانال‌رودوپسین» مربوط می‌شود. پیتر هگمان و گئورگ ناگل این پروتئین را در یک جلبک تک‌سلولی شناسایی کردند؛ پروتئینی که با تابش نور آبی، کانالی را باز می‌کند و عبور یون‌های باردار را امکان‌پذیر می‌سازد.
کارل دایسروث در ادامه این دستاورد را به حوزه سلول‌های عصبی منتقل کرد و با وارد کردن ژن کانال‌رودوپسین به نورون‌ها، امکان تحریک آنها با نور را نشان داد. این مسیر در نهایت به توسعه اپتوژنتیک به‌عنوان ابزاری برای مطالعه مغز منجر شد.
اهمیت نوبل پزشکی ۲۰۲۶ برای علم
اپتوژنتیک اکنون در آزمایشگاه‌های علوم اعصاب در سراسر جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد و به پژوهشگران کمک می‌کند مدارهای عصبی مرتبط با عملکردهای مختلف مغز را بررسی کنند.
این روش همچنین در پژوهش‌های مرتبط با بیماری‌های عصبی و روان‌پزشکی کاربرد پیدا کرده و دانشمندان در برخی مطالعات پزشکی، امکان استفاده از آن برای بازگرداندن بینایی در افراد دچار اختلالات بینایی را نیز بررسی کرده‌اند.
